Hỏi Đáp

Nhận biết là tính chất của tâm, nhưng phân ra hai tác dụng: tánh biết và tướng biết. Tánh biết luôn minh, còn tướng biết có thể minh có thể vô minh. Tri kiến thanh tịnh là tướng biết minh, tri kiến lập tri là tướng biết vô minh. Vậy con phải biết rõ đâu là tánh biết đâu là tướng biết và tướng biết loại nào thì mới không nhận thức sai lầm.

Nhận biết chân đế, vắng lặng v.v… qua tuệ tri (tánh biết) thì biết đúng thực tánh, nhưng khi biết qua thức tri (tướng biết) thì nếu các thức lúc đó là trực giác vẫn biết đúng thực tánh, còn khi biết qua khái niệm của ý thức thì chỉ thấy tướng chế định; hoặc qua tưởng tri (tướng biết) thì pháp không còn là thực tánh nữa mà là ảo tướng. 

Sàdhu lành thay! Nhận ra điều này mới không lầm lạc trong tu tập. Tặng con hai câu thơ:

Diệt vọng tầm chơn, chơn vẫn vọng

Ngay đây chơn vọng vốn đều không.

Phóng dật là tâm chạy theo cảnh để mất mình. Quyến niệm là tâm quyến luyến trong các mối quan hệ nhất là quan hệ gia đình. 

Lúc đầu vô minh là thấy pháp nhưng không biết pháp là gì nên sinh tâm muốn biết. Khi biết được pháp là thế này thế nọ qua thức tri, tưởng tri thì ngỡ là đã minh. Nhưng cái minh này chỉ là biết tướng khái niệm do tưởng sinh nên minh mà vẫn không khác vô minh là mấy. Đến khi không còn biết qua tướng khái niệm nữa, chỉ thấy pháp như nó đang là – với tâm rỗng lặng trong sáng – chứ không muốn biết pháp là gì. Hóa ra, minh lẫn vô minh đồng nhau ở chỗ cả hai đều không biết pháp là gì. Khác chăng là vô minh không biết pháp là gì liền sinh tâm muốn biết; minh cũng không biết pháp là gì, chỉ thấy pháp như nó đang là, không còn sinh tâm muốn biết nữa.    

Thầy đã kể rõ pháp là gì trong thí dụ rồi sao con còn hỏi nữa. Nếu chỉ là thức thuần túy trực giác trong căn-trần-thức thì vẫn là sự tương giao, vô vi, vô ngã, không có gì che lấp ràng buộc. Nhưng nếu là nhận thức và tri thức qua khái niệm, tư tưởng thì đó là mối quan hệ hữu vi, hữu ngã nên có đúng có sai, có chân có giả, có thiện có bất thiện. 

Có chướng ngại hay không chỉ con mới biết chứ không ai xác định cho con điều đó được cả. 

Trai Tăng có được lợi ích cho người chết đã lâu hay không tùy vào người quá cố ấy đang ở cõi nào và có sẵn sàng nhận lảnh phước hồi hướng hay không. Nếu họ đang ở cõi âm (Peta, Asura) thì phần lớn nhận được.  

Nói chung khi khởi ý biết hay cố ý biết thì đó là ý thức hay tướng biết biết, khi không khởi ý biết mà vẫn biết đó là tánh biết biết. 

Dục phát sanh không do người khác giới mà do dục tưởng nơi con. Khi tâm con không có dục tưởng thì mọi đối tượng đều không phải là đối tượng của dục dù là người khác giới.

Pháp đối trị dục tưởng là tưởng bất tịnh, còn pháp minh sát thì chỉ quan sát, lắng nghe, cảm nhận trọn vẹn lại dục tưởng và trạng thái cảm xúc, cảm giác do dục tưởng gây nên.

Khi 5 căn tiếp xúc với 5 trần (sắc uẩn) phát sinh cảm giác khổ, lạc hoặc xả (thọ uẩn), định hình hay xác định đối tượng là gì (tưởng uẩn) rồi tỏ thái độ phản ứng, quyết đoán trên đối tượng (hành uẩn) và cuối cùng toàn bộ tiến trình đó thuộc tâm gì (thức uẩn). Đó là diễn biến hay tiến trình vận hành của 5 uẩn.

Thí dụ: Mắt con tiếp xúc với một đóa hoa (sắc uẩn) liền cảm thấy dễ chịu (thọ uẩn), xác định đó là hoa hồng (tưởng uẩn) rồi mê thích đóa hoa ấy (hành uẩn), vì vậy diễn biến này được gọi là tâm tham (thức uẩn). Trong trường hợp này riêng thức uẩn có 3 giai đoạn: 1. Nhãn thức, 2. Tâm tham, 3. Tiềm thức: diễn biến này được sao lưu vào Bhavanga.