Hỏi Đáp

Câu hỏi:

Con xin thành kính đảnh lễ thầy tôn kính. Thưa thầy xin thầy cho con được nói lên cái hiểu của con về câu nói của thầy: “Tu là một quá trình điều chỉnh nhận thức và hành vi”. Ở bài trình pháp trước thầy nói con hiểu đúng nên con có tự tin hơn, con xin cám ơn thầy. Bài trình pháp này con muốn chia sẻ trải nghiệm tu tập của con với bạn đạo với hy vọng sẽ hữu ích. Nếu con viết có chỗ nào sai xin thầy điều chỉnh giúp con. Con xin đặt ra 2 vấn đề: Vấn đề 1: Tại sao phải điều chỉnh nhận thức và hành vi? Vấn đề 2: Ai điều chỉnh và điều chỉnh như thế nào? Con xin trình bày: Nhận thức và hành vi có 2 trường hợp, trường hợp thứ nhất là nhận thức và hành vi của người đã giác ngộ. Nhận thức và hành vi này khi ứng ra đời sống là tùy duyên thuận pháp vô ngã vị tha. Trường hợp thứ 2 là nhận thức và hành vi của bản ngã. Hay nói dễ hiểu hơn đó là nhận thức và hành vi của người chưa thấy ra sự thật. Loại nhận thức hành vi này là nguyên nhân của phiền não khổ đau, thông thường biểu hiện dưới 4 dạng: Tưởng là, cho là, phải là, sẽ là. Một người sống trong xã hội phần đông ai cũng hiểu được các giá trị đạo đức, pháp luật, văn hóa xã hội và đặc biệt là những người tin và hành theo những chuẩn mực tôn giáo mà họ tin tưởng. Tuy nhiên nếu nhìn sâu hơn con thấy hầu như mọi người qui y chính bản ngã của mình. Cho nên kết quả là hiểu theo ý mình và hành theo ý mình. Từ đó dẫn đến những quan điểm đạo đức bất đồng. Như vậy không thể dựa vào những khuôn mẫu đạo đức có sẵn, những khuôn mẫu đạo đức ấy cho dù là chân lý đi nữa thì mình cũng sẽ nhào nặn chân lý ấy theo kiểu bản ngã cho là. Con có một cách để nhận diện được thế nào là nhận thức đúng và hành vi đúng. Nhận thức và hành vi nào mà không đem lại phiền não khổ đau mà chỉ giác ngộ giải thoát thì nhận thức và hành vi đó hợp với đạo, thuận pháp. Tóm lại nhận thức đúng và hành vi đúng chỉ có thể tìm thấy nơi chính mình, tự mình trải nghiệm và thấy ra. Vấn đề còn lại là ai điều chỉnh và điều chỉnh như thế nào? Nếu bản ngã điều chỉnh (Tôi tu) thì khuynh hướng sẽ là hướng thiện, đạo đức theo một chuẩn mực nào đó. Ngược lại nếu không có ai điều chỉnh và không có phương pháp điều chỉnh thì đó là pháp tự vận hành, nói dễ hiểu hơn là không có cái bản ngã (tôi tu) chen vào thêm thắt mà tánh biết tự thấy pháp và đặc biệt là tánh biết tự điều chỉnh. Vấn đề tánh biết (Vô ngã) điều chỉnh dễ nhận diện nhất là khi cuộc sống mỗi người gặp phải những nghịch cảnh, khó khăn thì lúc này là lúc nhận diện mọi sự mọi việc từ trong ra ngoài rõ ràng nhất. Bên ngoài là sự việc đang xảy ra, bên trong là phản ứng nội tâm của lý trí (bản ngã): Đánh giá sự việc bằng những phán đoán mù mờ, lo lắng, bất an, tim đập mạnh, tìm cách này hay cách khác để giải quyết vấn đề và xử lý nhanh tình trạng tâm khó chịu… Với con lúc này chỉ cần làm một việc là buông cái bản ngã (lý trí) xuống đừng tin vào nó, hãy nhường chỗ cho tánh biết soi sáng từ trong ra ngoài. Nghĩa là thấy nội tâm đang phản ứng trước hoàn cảnh như thế nào, thấy nội tâm thì cũng sẽ thấy hoàn cảnh, khi thấy rõ rồi thì tâm sẽ tự an, khi tâm an thì mới nhận thức đúng, khi nhận thức đúng thì sẽ tư duy đúng. Trong tiến trình này cần phải nhẫn nại vì có hoạt động của bản ngã thì sẽ có phiền não khổ đau nhưng điều đó không là gì cả khi tánh biết phát hiện ra tiến trình tâm này chỉ là ảo, chỉ là thói quen, chỉ là tự mình trói buộc mình. Khi phát hiện ra thì rõ ràng không còn bị bản ngã đánh lừa và tất yếu sẽ chuyển hóa nhận thức và hành vi trên vấn đề đó, sự việc đó. Tóm lại tu đúng là không có ai tu và không có phương pháp nào có thể áp dụng cứng ngắc mà chỉ có tánh biết tự thấy ra và tự chuyển hóa. Ngoài ra con cũng có một cách để nhận diện lúc nào là bản ngã hoạt động và lúc nào là tánh biết tự vận hành. Có một ý khởi lên mà chủ quan thì đó là bản ngã hoạt động, khi không có ý nào khởi lên mà vẫn thấy biết thì là tánh biết hoạt động, trên sự thấy biết thực đó mà tư duy thì đó là chánh tư duy. Bài viết dài quá phải không thầy? Xin thầy hoan hỷ đừng trách con. Con chúc thầy luôn mạnh khoẻ.