Kính thầy, con tìm hiểu hai chữ tâm và thức và được biết như sau:
1) Tâm = citta = mind
2) Thức = vijnana = consciousness
Xin thầy vui lòng cho biết sự khác biệt của hai chữ tâm và thức.
Con chân thành biết ơn sự chỉ bảo của thầy.
Tâm và thức đôi lúc được dùng đồng nghĩa, đôi lúc khác nghĩa. Nói chung tâm bao gồm các thức. Tánh chất của tâm là biết pháp, gồm tánh biết và tướng biết. Tướng biết biểu hiện qua 6 thức khi tiếp xúc với 6 trần vì vậy chỉ hoạt động trên bề mặt hữu thức. Tánh biết có thể biết được hoặt động của 6 thức đồng thời biết được hoạt động vô thức ẩn tàng trong tiềm thức.
Tốt nhất con nên tự quan sát để thấy ra hoạt động của tâm và thức, còn trên học thuật thì các môn Abhidhamma, Duy Thức, Tâm lý học và Phân Tâm học phương Tây đều có những cách diễn tả khác nhau rất phức tạp khó mà nắm bắt được sự thật qua hệ ngôn từ, nên nếu chỉ y cứ trên định nghĩa của các từ điển thuật ngữ thì không thể biết được thực chất của tâm và thức là gì.
Ngày gửi:
Câu hỏi:
Thưa thầy, Albert Einstein từng khuyên các nhà khoa học nên tìm đến tôn giáo để bổ khuyết cho những hạn chế của khoa học. Ông cũng bác bỏ sự thần thánh trong tôn giáo. Ông quan tâm đời sống thực tại và sau khi chết. Thưa thầy, xin thầy cho con biết có hay không về chữ “thần” trong Phật giáo. Luân hồi và tái sinh có phải là “thần thánh” hay là quy luật của trời đất? Con nên làm gì để khi chết được nhẹ nhàng và tái sinh làm kiếp người tốt đẹp hơn? Con ngu muội, xin thầy từ bi soi sáng đường con đi. Con xin cảm ơn thầy, con chúc thầy nhiều sức khỏe.
“Thần Thánh” mà nhà khoa học nổi tiếng Albert Einstein nói ám chỉ sự dựa dẫm vào lực siêu hình, đặc biệt là lòng mê tín vào Thần Linh. Tôn giáo đúng nghĩa có thể bổ túc cho khoa học nặng tính vật lý chính là khoa học tâm linh hay nói cách khác là đạo lý sống dựa trên nhận thức và hành vi chân chính mà cụ thể như Bát Chánh Đạo.
Chữ Thần trong Phật giáo ám chỉ cõi Asura mà nhân gian gọi là Địa Tiên gồm Thiên Long Bát Bộ. Thần cũng ám chỉ những người khi sống có công với nhân dân, đất nước nên khi chết được phong Thần, như Thần Hoàng chẳng hạn. Còn Thánh là những bậc giác ngộ có đức độ cao dày. Nhưng từ “Thần Thánh” ở đây lại dùng với nghĩa tha lực siêu huyền.
Tôn giáo có hai loại: Một là tôn giáo mang tính siêu hình với nhiều hình ảnh Thần Linh ban ơn giáng hoạ, chi phối toàn bộ đời sống con người, an bài định mệnh của mỗi người nên tín đồ phải cầu xin để được ban phúc. Hai là Tôn giáo mang tính thiết thực hiện tại trong đời sống, phát huy trí tuệ và đạo đức, giúp con người biết sống thuận theo nguyên lý vận hành của của đời sống. Albert Einstein khuyên theo loại tôn giáo thứ 2 này.
Ngày gửi:
Câu hỏi:
Kính bạch thầy, con có duyên được nghe pháp thoại thầy giảng, đọc sách thầy viết, và điều may mắn là được trực tiếp uống trà đạo nghe thầy giảng pháp, cũng được tiếp xúc trao đổi một số bạn đạo hữu gần xa, trau dồi đời sống tâm linh và bài học giác ngộ giải thoát. Con hiểu và thấy sự vận hành của pháp một cách chân thật nhất như nó đang là… mặc dù con không thuộc nhiều kinh điển và kinh tụng Pàli. Con chỉ trải nghiệm và nhìn thấy sự thật vận hành của pháp như lời thầy dạy một cách chân thật. Con thích câu Thầy dạy, mà đó cũng là nguyên lý của pháp, “luôn trở về trọn vẹn trong sáng, thận trọng chú tâm quan sát mọi hoạt động của thân và tâm thì con sẽ thấy thường trực an lạc ngay trong đời sống này chứ không phải đâu khác”. Con thành kính tri ân và cảm ơn thầy đã chỉ dạy và cho con thấy được điều đó.
Nhưng không hiểu sao con vẫn còn sự mâu thuẫn trong bản thân con, còn vướng mắc, nằm trong vòng luẩn quẩn chưa thoát ra được của bản ngã tham, sân, si, được, mất, công danh, địa vị tiền tài… và các mối quan hệ xã hội trong biển người bao la! Phải ứng xử hài hòa các mối quan hệ lúc vui, lúc buồn làm con nhiều lúc đuối, tinh thần căng thẳng và muốn buông xuôi. Đó có phải là nghiệp trong quá khứ cũng như hiện tại nay đã trổ quả để ta đón nhận tất cả những điều đó không thầy?
Con xin trình pháp cùng thấy. Kính bạch thầy nhận xét chỉ dạy. Con thành kính tri ân thầy!
Nghiệp là cách mà qua đó mỗi người học ra bài học điều chỉnh nhận thức và hành vi. Bản ngã tham sân si với những mối quan hệ phúc tạp của nó cũng chỉ là những trình hiện giúp tánh biết phát huy khả năng phát hiện sự thật. Giống như toán càng khó giúp học sinh càng giỏi. Nếu thấy phiền não mà sợ làm sao có được tuệ giác? Làm sao “khi xúc chạm việc đời tâm không động không sầu” được? Đừng sợ vọng chỉ cần thường tỉnh giác.
Ngày gửi:
Câu hỏi:
Con kính đảnh lễ thầy, thưa thầy cho con hỏi:
– Linh tính có phải là một phần của tánh biết không?
– Điềm gở hay điềm lành cũng là sự vận hành của pháp phải không?
– Con chưa hiểu rõ lắm về sự trọn vẹn, như khi đau bệnh phải trọn vẹn cái đau đó như thế nào nó mới bớt đau thường thì con chỉ biết đối trị lại thôi, như là uống thuốc hoặc đi bệnh viện xin thầy từ bi chỉ dạy cho con, cám ơn thầy nhiều.
– Điềm tốt hay điềm xấu đều là sự biểu hiện của pháp.
– Trọn vẹn là không phân vân lưỡng lự khi thấy biết sự thật. Thí dụ khi bệnh trọn vẹn biết rõ bệnh trạng chứ không sợ hãi, tưởng tượng, thêm thắt vì như thế không thể điều trị chính xác. Do đó vị lương y bắt mạch cần cảm nhận một cách trọn vẹn mới biết chính xác bệnh gì, ở mức độ nào chứ không thể tưởng tượng mà chữa trị được.
Ngày gửi:
Câu hỏi:
Thưa thầy, xin thầy chỉ bảo giúp con về 2 chuyện này.
1- Với cách tu hiện thời thì tâm con tự nhiên trải ra bao quát và tĩnh lặng hơn, còn cách tu cũ thì chỉ trải ra khi có tiền đề và suy nghĩ. Đó có phải là ‘tưởng sinh’ không thưa thầy? Và tâm con bây giờ chỉ trải rộng khi nào con hoàn toàn buông xả, còn bình thường trong sinh hoạt con lại để bản thân mình tự nhiên hoạt động, nó hơi giống với việc mà thầy ví dụ, ngồi taxi và để tài xế lái. Có thể không hoàn toàn đúng như vậy, nên con đôi khi nổi lên thắc mắc đó là vì sao, có phải con cần chỉnh lại chuyện gì không hay để nó tự nhiên?
2- Con xin mạn phép hỏi thầy, con không có tình yêu nam nữ nhưng người khác phái thì họ không chấp nhận như vậy, nên con thường đeo khẩu trang để tránh gây ra nhiều chuyện khó xử từng gặp phải, nhưng làm như vậy con đồng thời lại mang tư tưởng sợ hãi. Thế này cũng không được mà thế kia cũng không xong, mong thầy đừng chê cười.
Xin thầy chỉ bảo cho con, con xin cảm ơn thầy và chúc thầy nhiều sức khỏe.
1) Khi sử dụng ý thức trên đối tượng thì tâm không thể trải rộng, trừ phi trải rộng theo “tưởng sinh”, nhưng khi trở về với tánh biết thì tâm mới trải rộng tự nhiên.
Tự nhiên là thấy mọi sự xảy ra như nó đang là, không tưởng là, cho là, phải là, sẽ là. Chứ không nên hiểu tự nhiên theo nghĩa buông thả phóng túng.
2) Đó chỉ là cách xử lý tình huống thôi nên con làm cách nào tránh được những phiền phức vô ích thì cứ làm miễn không cố chấp là được.
Ngày gửi:
Câu hỏi:
Con xin thành kính đảnh lễ thầy.
Thưa thầy cuối năm con định lên chùa nhưng do quá bận nên con không lên thăm thầy được. Hôm nay con xin trình bày với thầy về sự tu tập của con và xin thầy hướng dẫn thêm cho con.
Thưa thầy mỗi sự việc đến đi trong cuộc sống như là kế hoạch làm việc, kế hoạch xây nhà, kế hoạch kinh doanh… nó sẽ diễn ra theo một trật tự của nó, người biết sống tùy duyên thì sẽ làm theo sự vận hành này. Còn không tùy duyên là chen ý muốn thành theo ý mình, được theo ý mình. Mà ý muốn này hoàn toàn là tưởng tượng được thúc đẩy bởi tham chứ nó không có thực. Còn thành hay không thành, được hay không được thì nó vẫn diễn ra theo dòng nhân duyên của nó. Mỗi lần tâm con khởi lên ý muốn thành, được, con liền nhận ra ý muốn này là sự bóp méo thực tại và nếu không tỉnh thức thì phiền não khổ đau liền đi sau đó. Con thấy một người thong dong trong cuộc sống này không phải là không làm gì, không muốn gì mà thong dong mà là vẫn làm, vẫn muốn nhưng đừng bóp mép sự vận hành của các sự việc, sự vật theo ý mình.
Thưa thầy con nghe pháp thoại của thầy và đọc sách của thầy, con không thấy thầy có nói đến pháp thiền tịch tịnh. Nhưng trên mục hỏi đáp thì có đạo hữu nhắc đến pháp thiền này. Theo con thì không có pháp thiền tịch tịnh, mà học hiểu, trải nghiệp những lời thầy dạy để thấy ra tâm và pháp, còn tịch tịnh là tánh pháp, chứ không có phương pháp vì bản ngã không thể làm sáng tánh biết. Có một lần con ngẫu nhiên thấy các pháp tịch tịnh tuyệt đối, sau đó bản ngã khởi lên và do đó con hiểu thế giới do tâm tạo khác với thế giới như nó là.
Thưa thầy, thấy tướng pháp thì vẫn là thấy bình thường như mắt thấy sắc, tai nghe âm thanh… chỉ khác là không chen bản ngã vào thôi. Một người dù không tu tập gì cả thì họ vẫn thấy tướng pháp nhưng có điều là có thể họ không nhận ra tình trạng tâm họ khởi động liên tục nên phớt lờ với thực tại hoặc bị dính mắc vào thực tại cho nên tướng pháp mà họ thấy thường là không rõ ràng hoăc cục bộ. Còn thấy pháp với tâm bình thường thì những gì thấy, nghe, xúc chạm đều là pháp.
Con thấy viết dài quá sợ thầy đọc nhiều mỏi mắt nên con dừng tại đây và con chúc thầy luôn mạnh khỏe, để dẫn dắt chúng con. Con xin chào thầy.
Thiền tịch tịnh là một trong 10 đề mục anussati, cao hơn nữa khi tâm tịch tịnh còn gọi là an trú tánh không. Tánh không này do thư giãn buông xả mà trở về tự tánh không tịch, khác xa với 4 không trú trong 4 thiền vô sắc do tưởng sinh. Trong chương đầu và chương 8 của cuốn Sống Trong Thực Tại thầy có đề cập đến pháp thiền này
Ngày gửi:
Câu hỏi:
Con xin thành tâm đảnh lễ thầy. Thưa thầy, con tên Phạm Hoàng Thái, nghề nghiệp là giáo viên dạy Toán. Con sống ở Đồng Tháp. Thưa thầy, con có đọc trong quyển sách Tạng Thư Sống Chết có cụm từ “ánh sáng căn bản”. Xin thầy giúp cho con biết con đường để con nhận ra nó. Con ngồi thiền 2 lần/ngày, hàng ngày con nghe Pháp thoại của thầy. Hiện tại con rối lắm, con không biết phải tu tập như thế nào? Kính mong thầy cho con lời khuyên.
Chỉ ngồi thư giãn buông xả tự nhiên thôi đừng cố gắng tu luyện gì cả. Khi hoàn toàn buông xả, tâm liền rỗng lặng trong sáng, sự trong sáng đó là “ánh sáng căn bản” trong tự tánh của mỗi người. Đừng nỗ lực dụng công vì như thế chỉ làm nô lệ cho ý chí của bản ngã, đó chỉ là con đường tiểu ngã mong thành đại ngã mà thôi.
Ngày gửi:
Câu hỏi:
Kính thưa thầy, cho con được vấn an sức khoẻ thầy, mong thầy luôn khoẻ mạnh, an vui. Thưa Thầy, nhờ thầy chỉ dạy mà con đã hoá giải mọi oan trái với mẹ chồng con mấy chục năm nay. Như thầy chỉ dạy chỉ là thái độ của mình đối với bà mà thôi. Giờ mỗi lúc mẹ chồng la con đều lắng nghe với tâm lặng lẽ, không còn bực bội mà cảm ơn bà đã cho con sự nhẫn nại, chỉ đơn giản vậy thôi mà trước đây, có lúc bức xúc quá con muốn tìm đến cái chết. Khi mới biết Phật con đã tìm mọi cách mà không sao hoá giải được. Giờ con rất vui, nhờ thầy chỉ dạy cuộc sống của con không còn là địa ngục trần gian nữa. Con xin thành kính tri ân thầy!
Sàdhu lành thay! Đúng là pháp hộ trì người sống thuận pháp con nhỉ. Pháp luôn giúp mỗi người học bài học điều chỉnh thái độ nhận thức và hành vi qua những trải nghiệm đời sống của chính họ. Người nhận thức và hành vi sai xấu sẽ khổ đau, người nhận thức và hành vi đúng tốt sẽ an lạc. Đó là nguyên lý tự nhiên của pháp.
Ngày gửi:
Câu hỏi:
Nam-mô Bổn Sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
Con thành kính đảnh lễ Thầy, con xin vấn an sức khoẻ Thầy, chúc Thầy an vui! Kính xin Thầy từ bi cho con lời dạy bảo, con thành kính tri ân Thầy nhiều lắm!
Thưa Thầy, những người xung quanh con nói con lúc này khù khờ chậm chạp, không nhạy bén mà còn lãng tai nữa. Khi xét lại mình, con thấy họ nói đúng, con đang suy ngẫm, không biết con ứng dụng những gì Thầy dạy có thật sự đúng cách hay chưa? Con vẫn sáng suốt, thận trọng, chú tâm trong công việc, thấy biết như vậy thôi. Khi ứng dụng, con cảm nhận được sự bình an và nhẹ nhàng, nhưng dường như không còn nhạy bén như xưa. Khi ai hỏi điều gì con lại phản ứng trả lời chậm, khi làm việc con vẫn nghe tiếng ồn nhưng không để ý là tiếng gì, vì thế bạn con phàn nàn là hỏi con không nghe. Con thấy, biết thì nhanh nhưng khi tính toán công việc, cố gắng muốn làm cho xong thì rất dễ mệt mỏi, hoặc khi đọc một đoạn kinh kệ thì đọc hiểu vậy thôi nhưng khi khởi niệm phân tích muốn ghi nhớ thì lại cảm thấy nhức đầu.
Thưa Thầy xin Thầy cho con lời dạy! Con cần thực hành như thế nào cho đúng Pháp để không con tình trạng này xảy ra nữa và trí tuệ phát triển phù hợp với một người Phật tử tại gia phải lo cho gia đình và công việc.
Con thành kính tri ân Thầy nhiều lắm!
Mong Thầy bảo trọng sức khoẻ!
1) Nếu hành sai là do con chú tâm hơi quá nên yếu tố định nhiều hơn làm mất sự bén nhạy của tuệ. Trong hầu hết các phương pháp thiền, hành giả thường thiên về định, nhưng không biết rằng định quá sinh trì trệ mà đức Phật vẫn gọi là hôn trầm, 1 trong 10 phiền não trở ngại cho thiền tuệ. Khi thận trọng, chú tâm, quan sát, yếu tố định và tuệ phải quân bình một cách tự nhiên và vô tâm thì mới không bị nỗ lực của bản ngã xen vào nhiều quá.
2) Còn nếu con vẫn thấy thân tâm nhẹ nhàng thanh thoát, vẫn trầm tĩnh sáng suốt, thấy biết rõ ràng thân tâm và hiện cảnh thì do không quan tâm đến bên ngoài nhiều nên ít bị bên ngoài chi phối mà bạn bè cho là khù khờ chậm chạp. Cái gọi là bén nhạy của họ chỉ là tâm quá hướng ngoại mà thôi. Người sống đạo rõ ràng minh bạch mọi việc hơn chính là nhờ sống trọn vẹn trong thực tại thân tâm và hiện cảnh (việc đang làm), không quá bận tâm đến những việc thị phi bên ngoài là đúng.
Ngày gửi:
Câu hỏi:
Con kính bạch Thầy!
Tâm con cảm thấy rỗng lặng, định tĩnh hơn khi người ta gieo khổ đau cho con, giúp con được thêm nhiều bài học về khổ đau kiếp người. Khi gặp khó khăn, đau khổ con thấy tâm đạo của mình tăng trưởng hơn là khi con gặp thuận cảnh. Nhưng đôi khi con không biết khi nào, con sẽ không thể chịu đựng được nữa những nghịch cảnh cuộc đời. Con chỉ sợ một ngày nào đó, con không đủ dũng mãnh, tinh tấn để đi theo con đường đạo nữa, con lại quay về với những toan tính, tham lam, với những dục lạc trần gian… Thầy ơi! Có phải do còn dục vọng, tham cầu còn nhiều quá nên con vẫn còn cảm giác sợ hãi ấy? Xin thầy chỉ cho con!
Con xin nguyện cầu Tam bảo gia hộ cho Thầy thân tâm an lạc để hoằng dương độ pháp cõi nhân gian đầy khổ đau này.
Con đừng có ý nghĩ tiêu cực như vậy. Chắc chắn sự tỉnh thức với chính mình càng trọn vẹn thì càng ít bị dục vọng chi phối. Nhưng con cũng đừng cố gắng đối đầu với dục vọng. Với sự trọn vẹn tỉnh thức, mọi pháp – dù tốt hay xấu, thuận hay nghịch – đều giúp con thấy ra Sự Thật. Thấy Sự Thật là giác ngộ, có giác ngộ thì tự nhiên giải thoát. Nhưng nếu con muốn mau loại bỏ dục vọng để sớm giải thoát thì bài học giác ngộ sẽ không đủ yếu tố để hoàn thành. Do đó thiền nói không sợ vọng khởi, chỉ sợ thiếu tỉnh giác để thấy ra tâm vọng kịp thời.