Hỏi Đáp

Có thể là chánh niệm của con hơi quá nghiêm ngặt thành ra khắc kỷ, do đó thiếu tự nhiên và hài hòa với cuộc sống xung quanh. Khi chánh niệm quay về bên trong quá nhiều thì sẽ thờ ơ với bên ngoài, nên đức Phật dạy tùy lúc mà chánh niệm bên trong, chánh niệm với bên ngoài và chánh niệm với cả hai. Mục đích của chánh niệm vẫn là để có thể sống tùy duyên thuận pháp, vô ngã vị tha chứ không phải đạt được sự an lạc cho riêng mình.

Khi chánh niệm, người ta thường quá chú ý đến đối tượng bên trong như thân, thọ hoặc tâm một cách rời rạc mà quên đi sự tương giao mật thiết của chúng, nhất là sự tương giao của nội căn và ngoại cảnh, nên rơi vào cái nhìn cục bộ với pháp, do đó đôi lúc thầy nói đến thân – tâm – cảnh như một sự vận hành tương duyên tương tác để chánh niệm có tầm vóc toàn diện hơn. Nếu con chỉ chánh niệm cho sự ổn định riêng mình thì vẫn còn cái ngã ích kỷ, chưa phải là vô ngã vị tha. 

Sādhu lành thay! Con đã thấy ra vấn đề rồi đó. Bản ngã đưa ra hoặc dựa vào những khái niệm thiện ác nào đó để rồi loay hoay muốn hoàn thiện chính mình, nhưng tất nhiên bản ngã chỉ là ảo tưởng làm sao có thể hoàn thiện được, vì vậy mãi mãi là hối hận, mà nếu có hoàn thiện thì cũng chỉ hoàn thiện trong khái niệm tiểu ngã trở thành đại ngã, và tất nhiên kết quả là chỉ thay thế hối hận bằng ngã mạn mà thôi!

Bản ngã đầy mưu mô xảo quyệt nhưng một khi tánh biết (pabhassaracitta) bắt đầu soi sáng thì bản ngã chỉ là trò chơi trốn tìm để tánh biết thể hiện cái thấy lặng lẽ, tinh anh và vi diệu sẵn có trong nội tâm sâu thẳm của mỗi người. Khi đó cái thấy (Ñānadassana) mới thật sự là minh sát (Vipassanā), còn trước đó mọi nỗ lực của cái gọi là pháp hành chỉ là trò chơi của bản ngã.

Chúc mừng con!