Hỏi Đáp

Rất rõ ràng! Nhiều người cứ cố gắng chế ngự ý để tâm luôn an trú trong định nhưng đó là sai lầm lớn, vì định nhiều quá cũng là một hình thức hôn trầm của trí tuệ. Ý có đúng có sai có thiện có ác, thấy ra tất cả ý mới là định tuệ, chận đứng tất cả ý thì định tuệ cũng tiêu. Chính định tuệ này mới là pháp điều phục và chế ngự ý sai xấu đồng thời phát huy ý đúng tốt. Ý có công có tội của nó, khi tánh biết (với giới định tuệ tự tánh) thường soi chiếu (minh sát) thì ý trở nên tướng dụng đúng tốt của tâm, đó mới thật là pháp tu đúng.

Trong Thiền Tông, Ngài Huệ Năng cũng ngộ ra điều này nên khi nghe Ngọa Luân khoe:

“Ngọa Luân hữu kỹ lưỡng (Ngọa Luân có biệt tài)

Năng đoạn bách tư tưởng (đứt được trăm ý nghĩ)

Đối cảnh tâm bất khởi (xúc cảnh tâm không khởi)

Bồ-đề nhật nhật trưởng” (Tánh giác ngày càng lớn)

Lục Tổ liền trả lời:

“Huệ Năng một kỹ lưỡng (Huệ Năng chẳng biệt tài)

Bất đoạn bách tư tưởng (không trừ trăm ý nghĩ)

Đối cảnh tâm sổ khởi (xúc cảnh tâm khởi nhiều)

Bồ-đề cánh ma trưởng” (Tánh giác lớn được sao?)

Chính Tổ Huệ Năng đã khế hội được lời Phật dạy về cách điều phục và chế ngự tâm vậy.

Sở dĩ Bồ-tát Siddhattha hy sinh mất 6 năm tu thiền định và khổ hạnh đến cùng tột mà vẫn từ bỏ là để chứng minh rằng những cách tu cao nhất ấy của các tôn giáo thời bấy giờ không thể đưa đến giác ngộ giải thoát. Sau khi từ bỏ khổ hạnh Ngài dùng bữa cơm sữa do nàng Sujatā dâng cúng, xuống sông Ni-liên tắm rửa sạch sẽ, cảm thấy khỏe khoắn, ngay đêm Rằm tháng Tư hôm đó, ngồi lại dưới cội bồ-đề, Ngài minh sát các pháp chướng ngại đến đi sinh diệt với tánh biết hoàn toàn rỗng lặng trong sáng và đã chứng ngộ chân lý tối thượng. Sau khi đắc Đạo đức Phật ở lại quanh cội bồ-đề 49 ngày để chiêm nghiệm lại những gì mình đã giác ngộ để tìm cách giáo hóa và khai ngộ cho chúng sinh.

Nguyên lý giác ngộ mà đức Phật tự chứng là không tìm cầu sở đắc bên ngoài bằng cách rèn luyện để trở thành bất cứ điều gì (như lúc tu theo pháp môn của ngoại đạo), mà chỉ trở về với tánh biết rỗng lặng trong sáng sẵn có nơi mỗi người để từ đó soi chiếu hay minh sát thực tại thân-thọ-tâm-pháp (hay thân, tâm và hoàn cảnh) mà thấy ra đâu là nguyên nhân phiền não khổ đau, đâu là giác ngộ giải thoát. Khi con hiểu được nguyên lý này thì đơn giản là nên trở về trọn vẹn tỉnh thức để thận trọng chú tâm quan sát lại chính mình qua mọi hoạt động của thân thể, cảm giác, cảm xúc, tiếng nói nội tâm và sự tương giao hoặc mối quan hệ với thế giới bên ngoài. Ở đó con cũng sẽ phát hiện ra đâu là sinh tử và đâu là Niết-bàn. Đó chính con đường tu chứng của Đức Phật.