Hỏi Đáp

Những tập khí (sankhāra) trong bhavanga hiện khởi qua hai cách:
1) Tự động khởi lên khi đủ nhân (lực nội tại của tập khí đó đủ mạnh) và đủ duyên (điều kiện kích hoạt từ bên ngoài phù hợp), thường xuất hiện trong giấc chiêm bao, hoặc lúc thiếu chánh niệm tỉnh giác. Thí dụ, khi đói bụng ý tưởng hay hình ảnh những món ưa thích đã từng ăn hiện ra (lúc thức), hoặc chiêm bao thấy những món ngon ấy (lúc ngủ).
2) Chủ động khởi lên khi có dụng ý (cetanā = tư tác) do thái độ hiện tại (tác nhân có dụng ý) trên một đối tượng (duyên) nào đó. Thí dụ, thấy một người mình ghét (duyên) liền nổi sân (thái độ hiện tại) và lập tức nghĩ đến (lôi ra) những hành vi xúc phạm của họ trong quá khứ đối với mình (tập khí được chủ động kích hoạt).
Cách xử lý đúng pháp:
a) Cách trực tiếp: Thường tinh tấn chánh niệm tỉnh giác đối với thực tại (Thận trọng chú tâm quan sát hoặc trở về trọn vẹn tỉnh thức với thân-tâm-cảnh hiện tại) để giúp hữu thức hóa vô thức.
b) Cách đối trị: Thường tập khí khởi lên do liên tưởng, có 3 loại liên tưởng bất thiện là tư tưởng dục, tư tưởng sân và tư tưởng hại nên có 3 tư tưởng thiện có thể đối trị được chúng là tư tưởng ly dục, tư tưởng vô sân và tư tưởng vô hại. Thí dụ khi sân thường liên tưởng đến những điều đáng ghét, lúc đó nên chủ động nghĩ đến những điều hay, điều tốt, điều đáng được thông cảm của đối tượng thì sân sẽ giảm và tâm từ sẽ tăng.